Sözlük
Market ve kasa terimleri, sade Türkçeyle.
Yazar kasadan e-Arşiv’e, terazi barkodundan İYS’ye: sık geçen terimlerin kısa tanımları. Ayrıntı için her terimden rehber yazısına geçebilirsiniz.
Kısaca: Bu sözlük, market işletmeciliğinde ve kasa yazılımlarında en sık geçen terimleri birer iki cümleyle tanımlar ve ayrıntılı rehber yazılarına bağlar.
Yazar kasa ve gün sonu
- EFT-POS
EFT-POS, banka kartıyla ödeme alan cihazdır. Mevzuata göre ÖKC ile entegre ve bağlantılı kullanılır; yeni nesil Android ÖKC’lerde kart ödemesi çoğunlukla cihazın üzerindeki banka uygulamasıyla alınır.
- GMP-3 protokolü
GMP-3, GİB’in yeni nesil ÖKC ile harici donanım ve yazılım arasındaki haberleşme için belirlediği protokoldür (ÖKC–Harici Donanım ve Yazılım Haberleşme Protokolü).
- Mali fiş
Mali fiş, ÖKC’den düzenlenen ve mali değeri olan perakende satış fişidir. Fatura düzenlenen satışlarda ÖKC’den mali fiş yerine fatura bilgi fişi alınır.
- ÖKC (ödeme kaydedici cihaz, yazar kasa)
ÖKC, perakende satışlarda mali değeri olan satış fişini düzenleyen ve satış bilgilerini mali hafızasında saklayan cihazdır; günlük dilde yazar kasa denir.
- X raporu
X raporu, gün içinde o ana kadarki satış toplamlarını gösteren ara rapordur; Z raporundan farkı günü kapatmamasıdır.
- Yeni nesil ÖKC (YN ÖKC)
Yeni nesil ÖKC, mali bilgileri Gelir İdaresi Başkanlığına (GİB) elektronik ortamda iletebilen ödeme kaydedici cihazdır. Perakende satış yazılımlarının bu cihazlarla entegre ve bağlantılı kullanılması VUK 483 sayılı Genel Tebliğ ile düzenlenmiştir.
- Z raporu
Z raporu, ÖKC’den gün sonunda alınan günlük kapanış raporudur; günün satış toplamlarını, KDV dağılımını ve ödeme tiplerini gösterir ve mali hafızaya kaydedilir. Yeni nesil ÖKC’lerde Z raporu mali bilgileri GİB’e elektronik ortamda iletilir.
e-Belge ve vergi
- e-Arşiv Fatura
e-Arşiv Fatura, e-Fatura uygulamasına kayıtlı olmayan mükelleflere ve vergi mükellefi olmayan alıcılara düzenlenen elektronik faturadır; alıcıya kâğıt ya da elektronik ortamda iletilir, elektronik ortamda saklanır.
- e-Fatura
e-Fatura, e-Fatura uygulamasına kayıtlı mükellefler arasında elektronik ortamda düzenlenip GİB altyapısı üzerinden iletilen faturadır.
- Mükellef sorgusu
Mükellef sorgusu, faturalı satışta alıcının e-Fatura kayıtlı kullanıcısı olup olmadığının kontrol edilmesidir; sonuca göre e-Fatura ya da e-Arşiv Fatura düzenlenir.
- Özel entegratör
Özel entegratör, GİB’den izin almış ve işletmeler adına e-Fatura ile e-Arşiv Fatura düzenleme, iletme ve saklama hizmeti veren şirkettir; güncel liste GİB e-Belge portalında yayımlanır.
- VKN ve TCKN
VKN, tüzel kişilere ve vergi mükelleflerine verilen 10 haneli vergi kimlik numarasıdır; TCKN ise 11 haneli T.C. kimlik numarasıdır. Faturada alıcı bu numaralardan biriyle tanımlanır.
Barkod ve tartılı ürün
- Dara
Dara, açıkta satılan malın birlikte tartıldığı kabın ağırlığıdır; birim fiyatı etkilemeyecek poşet, streç film ve kese kâğıdı gibi ambalajlar bu tanımın dışındadır. Fiyat Etiketi Yönetmeliğine göre net miktar belirlenirken daranın düşülmesi zorunludur.
- EAN-13 barkod
EAN-13, perakende ürünlerde kullanılan 13 haneli GS1 barkod numarasıdır; son hanesi, ilk 12 haneden hesaplanan kontrol basamağıdır.
- Mağaza içi barkod (RCN)
Mağaza içi barkod, GS1’in kısıtlı dağıtım numarasıdır: 2 ile başlayan ve yalnız işletme içinde anlamlı olan EAN-13 numaralarıdır. TOBB-GS1 Türkiye kılavuzuna göre 28 öneki ulusal ağırlıklı ürün numarasına ayrılmıştır.
- Terazi barkodu (ağırlık gömülü barkod)
Terazi barkodu, etiket basan terazinin ürün koduyla ağırlığı (ya da tutarı) tek bir EAN-13 numarasına yerleştirdiği barkoddur; yaygın düzen 2 hane önek, 5 hane ürün kodu, 5 hane gram ve kontrol basamağıdır.
Fiyat etiketi ve indirim
- Birim fiyat
Birim fiyat, malın kilogram, litre, metre gibi bir ölçü birimi başına vergiler dahil fiyatıdır; Fiyat Etiketi Yönetmeliğine göre etikette satış fiyatıyla birlikte gösterilir.
- Fiyatın uygulanmaya başladığı tarih
Fiyatın uygulanmaya başladığı tarih, satış fiyatı ve birim fiyatın geçerli olmaya başladığı gündür ve fiyat etiketinde gösterilmesi zorunlu bilgiler arasındadır.
- İndirimde önceki fiyat (10 gün kuralı)
İndirimli satışta indirim, mal satışlarında indirimin uygulandığı tarihten önceki on gün içinde uygulanan en düşük fiyata göre gösterilir; meyve ve sebze gibi çabuk bozulan mallarda bir önceki fiyat esas alınır (Fiyat Etiketi Yönetmeliği md. 11, 11.10.2025 değişikliği).
- Yerli üretim logosu
Yerli üretim logosu, Türkiye’de üretilen malların fiyat etiketinde ve fiyat listesinde kullanılması zorunlu olan, Ticaret Bakanlığınca belirlenen işarettir; logo bulunan etikette ayrıca üretim yeri yazılması gerekmez.
Kişisel veri ve ticari ileti
- Aydınlatma metni
Aydınlatma metni, veri sorumlusunun kişisel verileri toplarken kişiye hangi verinin, hangi amaçla, hangi hukuki sebeple işlendiğini ve haklarını bildirdiği metindir (KVKK md. 10).
- İYS (İleti Yönetim Sistemi)
İYS, ticari elektronik ileti onaylarının ve retlerinin kaydedildiği ulusal sistemdir. İYS üzerinde onayı bulunmayan alıcılara ticari elektronik ileti gönderilemez; İYS dışında alınan onaylar üç iş günü içinde İYS’ye kaydedilmelidir.
- KVKK
KVKK, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’dur; kişisel verilerin işlenmesinde uyulacak ilkeleri, veri sorumlusunun yükümlülüklerini ve ilgili kişinin haklarını düzenler.
- Ticari elektronik ileti
Ticari elektronik ileti, mal ve hizmetleri tanıtmak, pazarlamak ya da işletmeyi tanıtmak amacıyla SMS, e-posta veya arama gibi elektronik araçlarla gönderilen iletidir; gönderim için kural olarak alıcının önceden onayı gerekir.
- VERBİS
VERBİS, Kişisel Verileri Koruma Kurumunun Veri Sorumluları Sicil Bilgi Sistemidir; kayıt yükümlülüğü ve istisnaları Kurul kararlarıyla belirlenir.
Stok, kasa ve sistem
- Cari hesap (veresiye)
Cari hesap, müşteriye ya da tedarikçiye ait borç ve alacakların izlendiği hesaptır; markette veresiye satış, müşterinin cari hesabına satış olarak kaydedilir.
- Çevrimdışı öncelikli (offline-first)
Çevrimdışı öncelikli yazılım, işlemi önce kendi cihazındaki yerel veritabanına yazar ve sunucuyla bağlantı geldiğinde eşitler; bu sayede internet kesintisi satışı durdurmaz.
- Fire
Fire, bozulma, kırılma ya da son kullanma tarihinin geçmesi gibi nedenlerle satılamayan ve stoktan düşülen maldır; nedeniyle birlikte kaydedilmesi kaybın kaynağını gösterir.
- Hareketli ortalama maliyet
Hareketli ortalama maliyet, her mal kabulde yeni alış maliyetinin eldeki stokla ağırlıklandırılarak ortalamanın güncellendiği stok maliyeti yöntemidir.
- Kasa açığı ve kasa fazlası
Kasa açığı, vardiya ya da gün sonunda sayılan paranın sistemde beklenen tutardan az çıkmasıdır; fazla çıkmasına kasa fazlası denir. Muhasebede genellikle 197 ve 397 hesaplarında izlenir.
- Sayım farkı
Sayım farkı, fiziksel sayımda bulunan miktar ile sistemdeki stok arasındaki farktır; ayrı bir stok hareketi olarak yazılır ve raporlanır.
- SKT (son kullanma tarihi)
SKT, gıdanın güvenle tüketilebileceği son tarihtir; mal kabulde parti ve SKT kaydedilirse yaklaşan tarihler önceden görülür.
- Şube sunucusu
Şube sunucusu, mağazadaki kasalara yerel ağdan hizmet veren ve merkezle bağlantı kesildiğinde de şubenin satış, iade ve gün sonu işlemlerini sürdüren bilgisayardır.
- Ters kayıt
Ters kayıt, hatalı bir mali kaydı silmek yerine onu tersine çeviren yeni bir kayıtla düzeltme yöntemidir; geçmiş korunur ve denetimde izlenebilir.
- Vardiya kapanışı
Vardiya kapanışı, kasiyer çalışma dönemi sonunda çekmeceyi sayıp sistemin beklediği tutarla karşılaştırır; fark kasa açığı ya da fazlası olarak kaydedilir.
Bu sözlük hakkında
Tanımlar genel bilgilendirme amaçlıdır. Mevzuata dayanan tanımlarda yalnız resmî metinlerde yazanı aktarırız; kaynaklar ilgili rehber yazısında yer alır. Kendi durumunuz için mali müşavirinize danışın.
Kasanızı birlikte kuralım.
Şube ve kasa sayınızı, kullandığınız cihazları anlatın; size uyan kurulumu demoda gösterelim.