Rehber

Markette fire nedir? Fire takibi ve azaltma yolları

22 Ekim 2026 · 7 dk okuma · Kasadaş ekibi

Mevzuat son kontrol: 22 Ekim 2026. Tutar ve süreler bu tarihte resmî kaynaklarla karşılaştırıldı.

Kısa cevap: Fire, bozulma, kırılma, son kullanma tarihinin geçmesi ya da tartım kaybı gibi nedenlerle satılamayan ve stoktan düşülen maldır. Fire gün içinde, gerekçesiyle ve ortalama maliyetle kaydedilirse hangi ürünün, hangi şubede, neden kaybedildiği görülür. Bozulan malın vergi yönü (VUK md. 278 ve 278/A, KDV Kanunu md. 30/c) mali müşavirle birlikte ele alınır.

Fire, bozulma, kırılma, son kullanma tarihinin geçmesi, tartım ve kesim kaybı gibi nedenlerle satılamayan ve stoktan düşülen maldır. Markette fire kaçınılmazdır; meyve solar, ekmek bayatlar, şişe kırılır. Sorun firenin kendisinden çok, kayda geçmeyen firedir. Kayda geçmeyen fire sayımda “nedeni bilinmeyen açık” olarak çıkar ve kâr raporunu sessizce bozar.

Markette fire türleri nelerdir?

Fire türü	Örnek	En çok görülen reyon
Bozulma ve çürüme	Solan sebze, ezilen meyve	Manav
Tarih geçmesi	Son tüketim tarihi geçen süt ürünü	Şarküteri, süt ürünleri
Kırılma ve hasar	Kırılan şişe, ezilen kutu, yırtılan paket	İçecek, konserve, temizlik
Tartım ve kesim kaybı	Peynir kesiminde kalan parça, kuruyan ürün	Şarküteri, kuruyemiş
Soğuk zincir kırılması	Arızalı dolapta bozulan ürün	Dondurulmuş gıda, süt
Tadım ve personel	Tadım için açılan ürün	Şarküteri, fırın
Kayıp ve hırsızlık	Nedeni bilinmeyen eksik	Küçük ve pahalı ürünler

Son satırdaki kayıp gerçek anlamda fire değildir; nedeni bilinmediği için sayımda sayım farkı olarak ortaya çıkar (stok sayımı nasıl yapılır?).

Fire nasıl kaydedilir?

Fire kaydının dört kuralı vardır:

Gün içinde kaydedin. Hafta sonunda toplu girilen fire, hangi gün ve hangi partide olduğunu kaybeder.
Gerekçeyi listeden seçin. “Bozuldu”, “tarihi geçti”, “kırıldı”, “soğuk zincir”, “tadım” gibi sabit bir liste kullanın. Serbest metin raporlanamaz.
Miktarı birimiyle girin. Tartılı üründe gram, paketli üründe adet. Koli ile adet karışırsa fire on katına çıkabilir.
Maliyetle değerleyin. Fire, ürünün ortalama maliyetiyle değerlenir; satış fiyatıyla değerlemek kaybı olduğundan büyük gösterir.

Mal kabulde gelen hasarlı ürün ise fire değildir; tedarikçiye iade edilir ya da mal kabul tutanağına yazılır (mal kabul kontrol listesi).

Fire oranı nasıl hesaplanır?

Fire oranı, dönemde fire olarak düşülen malın maliyetinin, aynı dönemde satılan malın maliyetine bölünmesiyle bulunur:

Fire oranı = fire maliyeti ÷ satılan malın maliyeti × 100

Örnek: Manav reyonunda bir ayda 2.400 TL’lik fire, aynı ayda 60.000 TL’lik satılan malın maliyeti. Fire oranı = 2.400 ÷ 60.000 × 100 = %4. Bu oran manav için anlamlıdır; bütün mağazanın ortalamasına karıştığında kaybolur. Oranı kategori ve şube bazında izleyin. Hangi oranın “normal” olduğunu kendi geçmiş verileriniz belirler.

Fire, brüt kârdan düşen bir maliyettir. %20 brüt marjla satılan bir reyonda 100 TL’lik satışın maliyeti 80 TL’dir; %4 fire bunun üstüne 3,20 TL kayıp ekler ve 20 TL’lik brüt kârın yaklaşık altıda birini götürür (kâr marjı nasıl hesaplanır?).

Fire nasıl azaltılır? Reyon reyon önlemler

Manav:

Siparişi günlük satışa göre verin; haftalık toplu alım bozulmayı artırır.
Sabah ve öğleden sonra raf kontrolü yapın; ezilen ürünü ayırın.
Solmaya başlayan ürünü erken indirimle satın. İndirim etiketinde önceki fiyat kuralına uyun (indirimde önceki fiyat).

Süt ürünleri ve şarküteri:

Rafa dizerken tarihi yakın olanı öne koyun (FEFO nedir?).
Mal kabulde parti ve son kullanma tarihini kaydedin; yaklaşan tarih listesini her sabah okuyun.
Dolap sıcaklıklarını gün içinde kontrol edip yazın.

Paketli ürün ve içecek:

Ağır kolileri alt rafa koyun, düşme ve kırılmayı azaltın.
Depoda ilk gelen ilk çıksın; arkada unutulan koli tarih geçirir.

Genel:

Fireyi personelin değil, sürecin sorunu olarak ele alın. Gizlenen fire, kayda geçen fireden pahalıdır.
Tedarikçiyle tarih geçen ürün için iade koşulunu sözleşmeye yazın.

Bozulan ve imha edilen malın vergi yönü nedir?

Fire yalnız stok sorunu değil, vergi kaydını da etkiler. Bilinmesi gereken hükümler:

VUK md. 278: Bozulmak, çürümek, kırılmak gibi nedenlerle değerinde önemli azalış olan emtia emsal bedeliyle değerlenir. Emsal bedelin nasıl belirleneceği VUK md. 267’de yazar.
VUK md. 278/A: Bozulma, çürüme ya da son kullanma tarihinin geçmesi gibi nedenlerle imha edilmesi gereken emtia, imhası süreklilik gösteren mükelleflerin başvurusuyla, Bakanlığın belirlediği usulde ve tayin edilen imha oranı dikkate alınarak değerlenebilir.
KDV Kanunu md. 30/c: Deprem, sel ve Bakanlığın mücbir sebep ilan ettiği yerlerdeki yangın hâlleri dışında zayi olan mallara ait KDV indirilemez.

Olağan işletme firesinin kayda nasıl alınacağı, hangi belgeyle (tutanak, imha belgesi) ispat edileceği ve KDV düzeltmesi gerekip gerekmediği işletmenin durumuna göre değişir. Fire raporunuzu ay sonunda mali müşavirinizle paylaşın.

Tarihi geçen ürün ne yapılır?

Son tüketim tarihi geçen gıda satılamaz: 5996 sayılı Kanunun 21. maddesine göre güvenilir olmayan gıda piyasaya arz edilemez. Tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) ise farklı bir kuraldır (SKT ile TETT farkı). Tarihi geçen ürün raftan alınır, fire olarak kaydedilir ve iade koşulu varsa tedarikçiye iade edilir.

Kasadaş’ta fire

Kasadaş’ta bozulan, kırılan ya da tarihi geçen ürün hazır gerekçe listesinden seçilerek fire olarak düşülür; kayıt ayrı bir stok hareketidir ve ortalama maliyetle değerlenir. Fire raporlarda ayrıca izlenir. Mal kabulde parti ve son kullanma tarihi girilir, yaklaşan tarihler listelenir ve satışta önce süresi yakın parti düşer. Hasarlı ya da tarihi geçen ürün belgeyle tedarikçiye iade edilir. Ayrıntı stok ve satın alma sayfasında.

Değişiklik günlüğü

22.10.2026: Yazı yayımlandı. VUK md. 267, 278 ve 278/A ile KDV Kanunu md. 30 Mevzuat Bilgi Sistemi metninden kontrol edildi.

Sık sorulanlar

Markette fire oranı nasıl hesaplanır?

Fire oranı, bir dönemde fire olarak düşülen malın maliyetinin aynı dönemde satılan malın maliyetine bölünmesiyle bulunur. Oranı toplamda değil, kategori ve şube bazında izlemek nedeni bulmayı kolaylaştırır.

Fire ile sayım farkı aynı şey mi?

Hayır. Fire nedeni bilinen ve anında kaydedilen kayıptır: bozulan meyve, kırılan şişe. Sayım farkı ise sayımda ortaya çıkan, nedeni sonradan aranan farktır. Kayda geçmeyen fire sayımda açık olarak görünür.

Son kullanma tarihi geçen ürün ne yapılır?

Satılamaz; raftan alınır, fire olarak kaydedilir, tedarikçiyle iade anlaşması varsa iade edilir, yoksa imha edilir. 5996 sayılı Kanuna göre güvenilir olmayan gıda piyasaya arz edilemez.

Fire olan malın KDV’si ne olur?

KDV Kanunu md. 30/c’ye göre zayi olan mallara ait KDV, deprem, sel ve mücbir sebep ilan edilen yangın hâlleri dışında indirilemez. Olağan fire ile zayi arasındaki ayrımı ve gereken düzeltmeyi mali müşavirinizle belirleyin.

Kaynaklar

213 sayılı Vergi Usul Kanunu, md. 267, 278 ve 278/A (Mevzuat Bilgi Sistemi) (erişim: 2026-10-22)
3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu, md. 30 (Mevzuat Bilgi Sistemi) (erişim: 2026-10-22)
5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu, md. 21 (Mevzuat Bilgi Sistemi) (erişim: 2026-10-22)

Sözlükte: Fire, SKT (son kullanma tarihi), Sayım farkı

Tüm rehber yazıları ·Market ve kasa sözlüğü