Rehber
FEFO nedir? SKT yaklaşan ürünler nasıl yönetilir?
· 7 dk okuma · Kasadaş ekibi
Mevzuat son kontrol: . Tutar ve süreler bu tarihte resmî kaynaklarla karşılaştırıldı.
Kısa cevap: FEFO (First Expired, First Out), son kullanma tarihi en yakın ürünün önce satılmasıdır; FIFO (First In, First Out) ise önce gelen ürünün önce çıkmasıdır. Gıdada FEFO esastır, çünkü sonra gelen parti daha erken tarihli olabilir. SKT yaklaşan ürünler mal kabulde tarihin kaydedilmesi, her sabah okunan bir yaklaşan tarih listesi, öne dizme, zamanında indirim, tedarikçiye iade ve tarih geçmeden bağışla yönetilir.
FEFO (First Expired, First Out: ilk tarihi dolan ilk çıkar), son kullanma tarihi en yakın olan ürünün önce satılması ilkesidir. Markette rafın önüne hangi paketin konacağını, depodan hangi kolinin önce çıkacağını belirler. Doğru uygulandığında tarih geçen ürün azalır, fire düşer ve müşteri rafta tarihi geçmiş ürünle karşılaşmaz.
FEFO ile FIFO farkı ne?
| İlke | Açılımı | Kural | Ne zaman uygun? |
|---|---|---|---|
| FIFO | First In, First Out | Önce gelen önce çıkar | Tarihi olmayan ya da çok uzun ürünler |
| FEFO | First Expired, First Out | Tarihi önce dolan önce çıkar | Gıda, kozmetik, ilaç dışı tarihli ürün |
Çoğu zaman ikisi aynı sonucu verir: önce gelen parti daha erken tarihlidir. Ama tedarikçi bazen daha eski tarihli bir partiyi sonradan gönderir. FIFO bu durumda yeni gelen ama tarihi yakın partiyi arkada bırakır; FEFO ise tarihi öne alır. Gıdada esas alınması gereken FEFO’dur.
SKT ile TETT farkı neden önemli?
Gıda etiketinde iki tür tarih görülür:
- Son tüketim tarihi (SKT): mikrobiyolojik açıdan kolay bozulan gıdalarda. Tarih geçince gıda güvenilir olmayan gıda sayılır ve satılamaz (5996 sayılı Kanun md. 21).
- Tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT): gıdanın kendine has özelliklerini koruduğu süre.
FEFO her iki tarihte de uygulanır, ama SKT’li ürünlerde hata yapma payı yoktur. Ayrıntı SKT ile TETT farkı yazısında.
Tarih nereden takip edilir?
FEFO’nun ön koşulu, tarihin mal kabulde kaydedilmesidir:
- Mal kabulde her ürünün parti ve son kullanma tarihi girilir; koli üstündeki tarih, içindeki ürünle karşılaştırılır.
- Kabul kriteri belirlenir: kalan ömrü çok kısa gelen ürün kabul edilmez ya da tedarikçiyle konuşulur (mal kabul kontrol listesi).
- Sistem, tarihi yaklaşan partileri raf yeriyle birlikte listeler.
- Liste her sabah okunur: süt, şarküteri ve fırında günlük, kuru gıdada haftalık.
Tarih kaydı olmadan FEFO yalnız raf düzeninde kalır ve personelin dikkatine bağlıdır.
Rafta FEFO nasıl uygulanır?
- Öne dizme: yeni gelen ürün rafın arkasına, tarihi yakın olan öne konur. Raf arkadan doldurulur.
- Depo düzeni: koli üzerine tarih büyük yazılır; depoda tarihi yakın koli önde durur.
- Dolap kontrolü: soğuk dolaplarda arka sıra gözden kaçar; her sabah elle kontrol edilir.
- Sayımla birleştirme: dönemsel sayımda tarih kontrolü de yapılır (stok sayımı nasıl yapılır?).
Tarihi yaklaşan ürün için seçenekler neler?
| Seçenek | Ne zaman? | Dikkat |
|---|---|---|
| Öne dizmek | Her zaman | İlk ve en ucuz adım |
| İndirimle satmak | Tarihe birkaç gün kala | Önceki fiyat kuralına uygun etiket |
| Tedarikçiye iade | Sözleşmede iade koşulu varsa | İade süresi ve belgesi |
| Şubeler arası transfer | Başka şubede daha hızlı satılıyorsa | Transfer süresi tarihi yemesin |
| Gıda bankacılığına bağış | Tarih geçmeden, gıda güvenliyse | Bakanlığın belirlediği usul |
| Fire | Tarih geçtiğinde | Gerekçesiyle kayıt, satıştan çekme |
İndirimle satış: tarihi yaklaşan ürünü erken indirime almak, tarihi geçmesini beklemekten daha az kayıptır. İndirim etiketinde önceki fiyat Fiyat Etiketi Yönetmeliği md. 11’e göre indirimden önceki 10 gündeki en düşük fiyattır (indirimde önceki fiyat).
Bağış: KDV Kanunu md. 17/2-b’ye göre fakirlere yardım amacıyla gıda bankacılığı faaliyetinde bulunan Darülaceze, dernek ve vakıflara Bakanlığın belirlediği usul ve esaslar çerçevesinde bağışlanan gıda, temizlik, giyecek ve yakacak maddelerinin teslimi KDV’den istisnadır. Bağışın belgesi ve kayıt usulü için mali müşavirinize danışın.
Fire: tarih geçtiyse ürün raftan alınır ve gerekçesiyle fire olarak kaydedilir (fire ve kayıp takibi).
FEFO için kontrol listesi
- Mal kabulde parti ve son kullanma tarihi giriliyor mu?
- Yaklaşan tarih listesi raf yeriyle her sabah okunuyor mu?
- Raf arkadan dolduruluyor, tarihi yakın ürün önde mi?
- İndirim kararı için bir gün eşiği belirlendi mi?
- Tedarikçi sözleşmesinde tarih geçen ürün için iade koşulu var mı?
- Tarihi geçen ürün aynı gün raftan çekilip fire yazılıyor mu?
Kasadaş’ta son kullanma tarihi takibi
Kasadaş’ta mal kabulde ürün ya da koli barkodu okutulur, parti ve son kullanma tarihi girilir. Son kullanma tarihi yaklaşan partiler listelenir ve bildirilir; yönetim uygulamasında SKT listesi raf yeriyle görünür. Satışta stoktan önce süresi yakın parti düşer (FEFO). Tarihi geçen ürün gerekçesiyle fire olarak düşülür ya da belgeyle tedarikçiye iade edilir; şubeler arası transfer de yapılır. Ayrıntı stok ve satın alma sayfasında.
Değişiklik günlüğü
- 22.10.2026: Yazı yayımlandı. Satış yasağı 5996 sayılı Kanun md. 21, gıda bağışı istisnası KDV Kanunu md. 17/2-b metninden kontrol edildi.
Sık sorulanlar
FEFO ile FIFO arasındaki fark nedir?
FIFO, önce giren malın önce çıkmasıdır; FEFO ise son kullanma tarihi önce dolacak malın önce çıkmasıdır. Tedarikçi bazen eski tarihli partiyi sonra gönderir; bu durumda FIFO yanlış ürünü öne koyar, FEFO doğru ürünü.
Son kullanma tarihi yaklaşan ürün indirimli satılabilir mi?
Evet, tarihi geçmediği sürece. İndirim etiketinde önceki fiyat Fiyat Etiketi Yönetmeliği md. 11’e göre hesaplanır. Son tüketim tarihi geçen gıda ise satılamaz (5996 sayılı Kanun md. 21).
Tarihi yaklaşan gıda bağışlanabilir mi?
Evet. KDV Kanunu md. 17/2-b’ye göre fakirlere yardım amacıyla gıda bankacılığı faaliyetinde bulunan Darülaceze, dernek ve vakıflara Bakanlığın belirlediği usulle bağışlanan gıda KDV’den istisnadır. Bağış tarih geçmeden yapılmalı; usulü mali müşavirinizle netleştirin.
SKT listesi ne sıklıkla kontrol edilmeli?
Süt ürünleri, şarküteri ve fırın ürünlerinde her gün; paketli kuru gıdada haftada bir. Liste raf yeriyle birlikte okunursa kontrol hızlanır.
Kaynaklar
- 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu, md. 21 (Mevzuat Bilgi Sistemi) (erişim: 2026-10-22)
- Türk Gıda Kodeksi Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (RG 26.1.2017/29960) (erişim: 2026-10-22)
- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu, md. 17/2-b (Mevzuat Bilgi Sistemi) (erişim: 2026-10-22)
- Fiyat Etiketi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (RG 11.10.2025/33044), md. 11 (erişim: 2026-10-22)
Sözlükte: FEFO (ilk tarihi dolan ilk çıkar), SKT (son kullanma tarihi), Fire, İndirimde önceki fiyat (10 gün kuralı)