Rehber
Markette reyon kiralama: alt işletici, komisyon, hakediş
· 9 dk okuma · Kasadaş ekibi
Mevzuat son kontrol: . Tutar ve süreler bu tarihte resmî kaynaklarla karşılaştırıldı.
Kısa cevap: Alt işletici, marketin içindeki kasap, fırın ya da şarküteri gibi bir reyonu kendi malıyla işleten üçüncü kişidir. İki model yaygındır: ürünler marketin kasasından marketin fişiyle satılır ve dönem sonunda komisyon ve kesintiler düşülerek hakediş ödenir; ya da alt işletici kendi yazar kasasıyla satar, markete kira ve ciro payı öder. Komisyonlu modelde mal konsinye gelir, marketin stok değerine girmez.
Alt işletici, marketin içindeki bir reyonu (kasap, fırın, şarküteri, kuruyemiş, çiçekçi gibi) kendi malıyla ve çoğu zaman kendi personeliyle işleten üçüncü kişidir. Market alanını ve müşterisini, alt işletici uzmanlığını ve malını getirir. Doğru kurulmuş bir düzende iki taraf da kazanır; kurulmamış düzende ise her dönem sonu “kaç sattık, ne kadar ödeyeceğiz” tartışmasıyla geçer.
Alt işletici nedir, hangi reyonlarda yaygındır?
Reyon kiralama en çok uzmanlık ve ayrı izin gerektiren bölümlerde görülür:
- kasap ve şarküteri: et işleme, soğuk zincir ve usta gerektirir,
- fırın ve unlu mamul: üretim alanı ve gece mesaisi ister,
- kuruyemiş, kahve, çiçek: ayrı tedarik ve tezgâh düzeni ister,
- dönemsel tezgâhlar: bayram çikolatası, okul kırtasiyesi gibi kısa süreli satışlar.
Market bu bölümü kendisi işletmek yerine işin ehline verir ve satıştan pay alır.
Reyon kiralamada hangi modeller var?
| Model | Müşteriye belge | Satış nereden geçer? | Markete kalan |
|---|---|---|---|
| Komisyonlu satış (mağaza satar) | Marketin ÖKC fişi | Marketin kasası | Komisyon ve kesintiler |
| Kendi yazar kasasıyla (kira) | Alt işleticinin kendi fişi | Alt işleticinin kasası | Kira ve ciro payı |
Komisyonlu satışta müşteri reyondan aldığı ürünü diğer ürünleriyle birlikte marketin kasasında öder; tek fiş, tek kuyruk. Kira modelinde alt işletici kendi yazar kasasıyla ayrı bir işyeri gibi satar; market satışa karışmaz, yalnız kira ve ciroya bağlı payı alır.
Hangi modelin seçileceği reyonun büyüklüğüne, alt işleticinin vergi durumuna ve müşterinin ödemeyi nerede yapacağına bağlıdır. İki modelde de nihai tüketiciye satış ÖKC fişiyle belgelenir (3100 sayılı Kanun); fişsiz bir ara yol yoktur (ÖKC nedir?).
Komisyonlu satışta fiş ve fatura düzeni nasıl kurulur?
Komisyonlu satışta yaygın düzen şöyledir:
- Müşteriye: satış marketin ÖKC’sinden marketin fişiyle belgelenir. Fatura isteyen müşteriye faturayı market keser.
- Alt işleticiden markete: dönem sonunda alt işletici, satılan malın bedeli için markete fatura keser. KDV Kanunu md. 10/d’ye göre komisyoncu ya da konsinye yoluyla yapılan satışta vergiyi doğuran olay malın alıcıya teslimidir; mal markete geldiğinde değil, müşteriye satıldığında doğar.
- Marketten alt işleticiye: market komisyonu ve kesintileri (kira, elektrik, ortak gider, POS komisyonu gibi) ayrı kalemler hâlinde komisyon faturasıyla alt işleticiye faturalar. Alt işletici e-Fatura kayıtlı kullanıcısıysa e-Fatura, değilse e-Arşiv düzenlenir.
Kira modelinde ise market alt işleticiye kira ve ciro payı için fatura keser. Bu düzenin işletmenize nasıl uygulanacağını, hesap kodlarıyla birlikte mali müşavirinizle netleştirin.
Konsinye mal stokta nasıl izlenir?
Komisyonlu satışta mal satılana kadar alt işleticinindir; buna konsinye mal denir. VUK md. 230/5’e göre satılmak üzere bir komisyoncuya ya da aracıya gönderilen mal sevk irsaliyesine bağlanır. Bu yüzden:
- mal girişi sevk irsaliyesiyle, satılmayan malın geri dönüşü iade irsaliyesiyle yapılır,
- konsinye mal marketin stok değerine ve ortalama maliyetine girmez, yalnız miktarı izlenir,
- alt işleticinin malı normal alış belgesiyle (mal kabul) stoğa alınmamalıdır; alınırsa marketin malı gibi görünür ve stok değeri şişer.
Fire ve sayım farkları da ayrıca izlenir; kimin taşıyacağı sözleşmede yazılmalıdır (fire ve kayıp takibi).
Hakediş nasıl hesaplanır?
Hakediş, dönem sonunda alt işleticiye ödenecek net tutardır. Örnek (aylık dönem, KDV ayrıntısı gösterilmedi):
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Brüt satış (indirim öncesi liste) | 100.000 TL |
| Dönemde alınan iadeler | 2.000 TL |
| Net satış | 98.000 TL |
| Komisyon (%15) | 14.700 TL |
| Kira ve elektrik (sabit) | 6.000 TL |
| Kampanya indirim payı | 1.300 TL |
| Ödenecek | 76.000 TL |
Dikkat edilecekler:
- Oran satış anında sabitlenir. Komisyon oranı ay ortasında değişirse eski satışlar eski oranla hesaplanır; oranın yürürlük tarihi kayıtlı olmalıdır.
- İade düşüldüğü dönemde sayılır. Önceki dönemde satılıp bu dönem iade edilen ürün bu dönemin hakedişinden düşülür.
- Eksi dönem olabilir. İadesi satışını aşan dönemde ödeme çıkmaz; fark sonraki hakedişe devreder.
- Komisyon faturası KDV’lidir. Gerçek ödenecek tutar, net satıştan komisyon faturasının KDV dahil toplamı düşülerek bulunur.
İndirim ve kampanya payı nasıl paylaşılır?
Alt işleticinin ürünü kampanyaya girdiğinde ya da kasiyer indirim yaptığında indirimi kimin taşıyacağı önceden belli olmalıdır:
- kampanya indirimi: sözleşmedeki pay oranında alt işleticiye yansır, komisyon faturasında ayrı kalem olur,
- elle indirim ve sepet indirimi: çoğunlukla market taşır; paylaşılacaksa sözleşmeye yazılır,
- puanla ödeme: sadakat puanının bedeli de aynı kurala bağlanır.
Bu kalemler ekstrede ayrı görünmezse alt işletici hakedişin neden düştüğünü anlayamaz.
Sözleşmede neler yazmalı?
- model (komisyonlu satış ya da kira), komisyon ya da ciro payı oranı ve yürürlük tarihi,
- hakediş dönemi (haftalık ya da aylık), ödeme vadesi ve ödeme yolu,
- kesintiler: kira, elektrik, ortak gider, fire payı, POS komisyonu; sabit mi yüzde mi,
- kampanya ve indirim payının paylaşımı,
- ekstrenin nasıl teslim edileceği ve itiraz süresi,
- etikette hangi işletme bilgisinin (market, alt işletici ya da ikisi) ve gıda işletme kayıt numarasının yer alacağı (raf etiketinde zorunlu bilgiler),
- tüketiciye karşı sorumluluk ve rücu: fişte satıcı market göründüğünde tüketicinin muhatabı markettir; ayıplı mal ve şikâyette ödenen bedellerin alt işleticiden alınacağı yazılmalıdır.
Alt işletici gerçek kişiyse kimlik, IBAN ve iletişim bilgisi kişisel veridir; ayrı bir aydınlatma metni verilir (KVKK marketler için). Sözleşme metnini avukatınıza okutun.
Kasadaş’ta alt işletici
Kasadaş’ta alt işletici kartı şirket kapsamlı açılır: model, hakediş dönemi, e-Fatura mükellefliği, etiketteki işletme bilgisi, kampanya indirim payı ve elle ya da puan indiriminin kimde kalacağı burada seçilir. Oranlar yürürlük tarihiyle, varsayılan ve ürüne özel olarak girilir; kasa satış gününün oranını satıra yazar, internet kesikken de. Kesintiler dönem başına sabit tutar ya da ciro yüzdesiyle tanımlanır.
Alt işleticiye bağlı ürün konsinyedir: mal sevk irsaliyesiyle girer, iade irsaliyesiyle döner, stok değerinize karışmaz ve mal kabulle stoğa alınamaz. Dönem sonunda hakediş önizlenir, dondurulur (hata varsa ters kayıtla düzeltilir), alt işleticinin brüt satış faturası kaydedilir ve komisyon faturası e-belge olarak kesilir. Ekstre alt işleticiye giriş gerektirmeyen salt okunur bir bağlantıyla gider; yalnız kendi ürünlerini görür, müşteri bilgisi yer almaz. Kendi yazar kasasıyla satan reyonda yalnız kira ve ciro payı izlenir. Ayrıntı stok ve satın alma sayfasında.
Değişiklik günlüğü
- 25.10.2026: Yazı yayımlandı. Vergiyi doğuran olay KDV Kanunu md. 10/d, sevk irsaliyesi VUK md. 230/5, ÖKC zorunluluğu 3100 sayılı Kanun metninden kontrol edildi.
Sık sorulanlar
Alt işleticinin ürünü marketin yazar kasasından satılabilir mi?
Komisyonlu satış modelinde evet: satış marketin ÖKC’sinden marketin fişiyle belgelenir, alt işletici dönem sonunda markete satış bedeliyle fatura keser, market de alt işleticiye komisyon faturası keser. Kendi yazar kasasıyla satan alt işleticinin satışı ise marketin kasasından geçmez. Modeli kurmadan önce mali müşavirinizle netleştirin.
Hakediş nasıl hesaplanır?
Dönemin brüt satışından o dönemde alınan iadeler düşülür, kalan net satıştan komisyon, kira, elektrik, ortak gider gibi kesintiler ve varsa kampanya indirim payı çıkarılır. Komisyon ve kesintiler komisyon faturasında ayrı kalemler olarak yer alır; ödenecek tutar net satıştan bu faturanın toplamı düşülerek bulunur.
Konsinye mal stoğa nasıl girer?
Konsinye mal markete sevk irsaliyesiyle gelir, satılmayan kısmı iade irsaliyesiyle geri döner. Mal satılana kadar alt işleticinindir; bu yüzden marketin stok değerine ve ortalama maliyetine katılmaz, yalnız miktarı izlenir.
Alt işleticinin ürünü iade edilirse kim sorumlu?
Fişte satıcı olarak market görünüyorsa tüketicinin muhatabı markettir; iade marketin kasasında yapılır ve tutarı sonraki hakedişten düşülür. Ayıplı mal ve şikâyette ödenen bedeller için sözleşmeye alt işleticiye rücu hükmü konması önerilir; metni avukatınıza okutun.
Kendi yazar kasasıyla satan reyonda market ne izler?
Satış alt işleticinin kendi fişiyle belgelendiğinden market yalnız sözleşmedeki kira ve ciro payını izler. Alt işletici dönem cirosunu bildirir, market ciro payı ve kira için alt işleticiye fatura keser.
Kaynaklar
- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu, md. 10/d (Mevzuat Bilgi Sistemi) (erişim: 2026-10-25)
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, md. 230/5 (Mevzuat Bilgi Sistemi) (erişim: 2026-10-25)
- 3100 sayılı Ödeme Kaydedici Cihazlar Kanunu (Mevzuat Bilgi Sistemi) (erişim: 2026-10-25)
Sözlükte: Alt işletici (reyon kiracısı), Konsinye mal, Hakediş, ÖKC (ödeme kaydedici cihaz, yazar kasa)