# Markette fire nedir? Fire takibi ve azaltma yolları

Adres: https://kasadas.com/rehber/fire-ve-kayip-takibi/ · Yayım: 2026-10-22 · Mevzuat son kontrol: 2026-10-22 · Yazar: Kasadaş ekibi

**Kısa cevap:** Fire, bozulma, kırılma, son kullanma tarihinin geçmesi ya da tartım kaybı gibi nedenlerle satılamayan ve stoktan düşülen maldır. Fire gün içinde, gerekçesiyle ve ortalama maliyetle kaydedilirse hangi ürünün, hangi şubede, neden kaybedildiği görülür. Bozulan malın vergi yönü (VUK md. 278 ve 278/A, KDV Kanunu md. 30/c) mali müşavirle birlikte ele alınır.

**Fire**, bozulma, kırılma, son kullanma tarihinin geçmesi, tartım ve kesim kaybı gibi
nedenlerle satılamayan ve stoktan düşülen maldır. Markette fire kaçınılmazdır; meyve solar,
ekmek bayatlar, şişe kırılır. Sorun firenin kendisinden çok, **kayda geçmeyen** firedir. Kayda
geçmeyen fire sayımda “nedeni bilinmeyen açık” olarak çıkar ve kâr raporunu sessizce bozar.

## Markette fire türleri nelerdir?

| Fire türü              | Örnek                                      | En çok görülen reyon       |
| ---------------------- | ------------------------------------------ | -------------------------- |
| Bozulma ve çürüme      | Solan sebze, ezilen meyve                  | Manav                      |
| Tarih geçmesi          | Son tüketim tarihi geçen süt ürünü         | Şarküteri, süt ürünleri    |
| Kırılma ve hasar       | Kırılan şişe, ezilen kutu, yırtılan paket  | İçecek, konserve, temizlik |
| Tartım ve kesim kaybı  | Peynir kesiminde kalan parça, kuruyan ürün | Şarküteri, kuruyemiş       |
| Soğuk zincir kırılması | Arızalı dolapta bozulan ürün               | Dondurulmuş gıda, süt      |
| Tadım ve personel      | Tadım için açılan ürün                     | Şarküteri, fırın           |
| Kayıp ve hırsızlık     | Nedeni bilinmeyen eksik                    | Küçük ve pahalı ürünler    |

Son satırdaki kayıp gerçek anlamda fire değildir; nedeni bilinmediği için sayımda **sayım farkı**
olarak ortaya çıkar ([stok sayımı nasıl yapılır?](https://kasadas.com/rehber/market-stok-sayimi-nasil-yapilir/)).

## Fire nasıl kaydedilir?

Fire kaydının dört kuralı vardır:

1. **Gün içinde kaydedin.** Hafta sonunda toplu girilen fire, hangi gün ve hangi partide olduğunu
   kaybeder.
2. **Gerekçeyi listeden seçin.** “Bozuldu”, “tarihi geçti”, “kırıldı”, “soğuk zincir”, “tadım”
   gibi sabit bir liste kullanın. Serbest metin raporlanamaz.
3. **Miktarı birimiyle girin.** Tartılı üründe gram, paketli üründe adet. Koli ile adet karışırsa
   fire on katına çıkabilir.
4. **Maliyetle değerleyin.** Fire, ürünün ortalama maliyetiyle değerlenir; satış fiyatıyla
   değerlemek kaybı olduğundan büyük gösterir.

Mal kabulde gelen hasarlı ürün ise fire değildir; tedarikçiye iade edilir ya da mal kabul
tutanağına yazılır ([mal kabul kontrol listesi](https://kasadas.com/rehber/mal-kabul-kontrol-listesi/)).

## Fire oranı nasıl hesaplanır?

Fire oranı, dönemde fire olarak düşülen malın maliyetinin, aynı dönemde satılan malın maliyetine
bölünmesiyle bulunur:

> Fire oranı = fire maliyeti ÷ satılan malın maliyeti × 100

Örnek: Manav reyonunda bir ayda 2.400 TL’lik fire, aynı ayda 60.000 TL’lik satılan malın maliyeti.
Fire oranı = 2.400 ÷ 60.000 × 100 = **%4**. Bu oran manav için anlamlıdır; bütün mağazanın
ortalamasına karıştığında kaybolur. Oranı **kategori ve şube bazında** izleyin. Hangi oranın
“normal” olduğunu kendi geçmiş verileriniz belirler.

Fire, brüt kârdan düşen bir maliyettir. %20 brüt marjla satılan bir reyonda 100 TL’lik satışın
maliyeti 80 TL’dir; %4 fire bunun üstüne 3,20 TL kayıp ekler ve 20 TL’lik brüt kârın yaklaşık
altıda birini götürür ([kâr marjı nasıl hesaplanır?](https://kasadas.com/rehber/market-kar-marji-hesaplama/)).

## Fire nasıl azaltılır? Reyon reyon önlemler

**Manav:**

- Siparişi günlük satışa göre verin; haftalık toplu alım bozulmayı artırır.
- Sabah ve öğleden sonra raf kontrolü yapın; ezilen ürünü ayırın.
- Solmaya başlayan ürünü erken indirimle satın. İndirim etiketinde önceki fiyat kuralına uyun
  ([indirimde önceki fiyat](https://kasadas.com/rehber/indirimde-onceki-fiyat-10-gun-kurali/)).

**Süt ürünleri ve şarküteri:**

- Rafa dizerken tarihi yakın olanı öne koyun ([FEFO nedir?](https://kasadas.com/rehber/fefo-ve-fifo-nedir/)).
- Mal kabulde parti ve son kullanma tarihini kaydedin; yaklaşan tarih listesini her sabah okuyun.
- Dolap sıcaklıklarını gün içinde kontrol edip yazın.

**Paketli ürün ve içecek:**

- Ağır kolileri alt rafa koyun, düşme ve kırılmayı azaltın.
- Depoda ilk gelen ilk çıksın; arkada unutulan koli tarih geçirir.

**Genel:**

- Fireyi personelin değil, sürecin sorunu olarak ele alın. Gizlenen fire, kayda geçen fireden
  pahalıdır.
- Tedarikçiyle tarih geçen ürün için iade koşulunu sözleşmeye yazın.

## Bozulan ve imha edilen malın vergi yönü nedir?

Fire yalnız stok sorunu değil, vergi kaydını da etkiler. Bilinmesi gereken hükümler:

- **VUK md. 278:** Bozulmak, çürümek, kırılmak gibi nedenlerle değerinde önemli azalış olan emtia
  **emsal bedeliyle** değerlenir. Emsal bedelin nasıl belirleneceği VUK md. 267’de yazar.
- **VUK md. 278/A:** Bozulma, çürüme ya da son kullanma tarihinin geçmesi gibi nedenlerle imha
  edilmesi gereken emtia, imhası süreklilik gösteren mükelleflerin başvurusuyla, Bakanlığın
  belirlediği usulde ve tayin edilen imha oranı dikkate alınarak değerlenebilir.
- **KDV Kanunu md. 30/c:** Deprem, sel ve Bakanlığın mücbir sebep ilan ettiği yerlerdeki yangın
  hâlleri dışında **zayi olan mallara ait KDV indirilemez**.

Olağan işletme firesinin kayda nasıl alınacağı, hangi belgeyle (tutanak, imha belgesi) ispat
edileceği ve KDV düzeltmesi gerekip gerekmediği işletmenin durumuna göre değişir. Fire
raporunuzu ay sonunda mali müşavirinizle paylaşın.

## Tarihi geçen ürün ne yapılır?

Son tüketim tarihi geçen gıda **satılamaz**: 5996 sayılı Kanunun 21. maddesine göre güvenilir
olmayan gıda piyasaya arz edilemez. Tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) ise farklı bir kuraldır
([SKT ile TETT farkı](https://kasadas.com/rehber/skt-ve-tett-farki/)). Tarihi geçen ürün raftan alınır, fire olarak
kaydedilir ve iade koşulu varsa tedarikçiye iade edilir.

## Kasadaş’ta fire

Kasadaş’ta bozulan, kırılan ya da tarihi geçen ürün hazır gerekçe listesinden seçilerek fire
olarak düşülür; kayıt ayrı bir stok hareketidir ve ortalama maliyetle değerlenir. Fire raporlarda
ayrıca izlenir. Mal kabulde parti ve son kullanma tarihi girilir, yaklaşan tarihler listelenir ve
satışta önce süresi yakın parti düşer. Hasarlı ya da tarihi geçen ürün belgeyle tedarikçiye iade
edilir. Ayrıntı [stok ve satın alma](https://kasadas.com/ozellikler/stok-ve-satin-alma/) sayfasında.

## Değişiklik günlüğü

- 22.10.2026: Yazı yayımlandı. VUK md. 267, 278 ve 278/A ile KDV Kanunu md. 30 Mevzuat Bilgi
  Sistemi metninden kontrol edildi.

## Sık sorulanlar

**Markette fire oranı nasıl hesaplanır?** Fire oranı, bir dönemde fire olarak düşülen malın maliyetinin aynı dönemde satılan malın maliyetine bölünmesiyle bulunur. Oranı toplamda değil, kategori ve şube bazında izlemek nedeni bulmayı kolaylaştırır.

**Fire ile sayım farkı aynı şey mi?** Hayır. Fire nedeni bilinen ve anında kaydedilen kayıptır: bozulan meyve, kırılan şişe. Sayım farkı ise sayımda ortaya çıkan, nedeni sonradan aranan farktır. Kayda geçmeyen fire sayımda açık olarak görünür.

**Son kullanma tarihi geçen ürün ne yapılır?** Satılamaz; raftan alınır, fire olarak kaydedilir, tedarikçiyle iade anlaşması varsa iade edilir, yoksa imha edilir. 5996 sayılı Kanuna göre güvenilir olmayan gıda piyasaya arz edilemez.

**Fire olan malın KDV’si ne olur?** KDV Kanunu md. 30/c’ye göre zayi olan mallara ait KDV, deprem, sel ve mücbir sebep ilan edilen yangın hâlleri dışında indirilemez. Olağan fire ile zayi arasındaki ayrımı ve gereken düzeltmeyi mali müşavirinizle belirleyin.


## Kaynaklar

1. [213 sayılı Vergi Usul Kanunu, md. 267, 278 ve 278/A (Mevzuat Bilgi Sistemi)](https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.4.213.pdf) (erişim: 2026-10-22)
2. [3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu, md. 30 (Mevzuat Bilgi Sistemi)](https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.3065.pdf) (erişim: 2026-10-22)
3. [5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu, md. 21 (Mevzuat Bilgi Sistemi)](https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5996.pdf) (erişim: 2026-10-22)